Heb je het gevoel dat ondernemen steeds meer lijkt op roeien tegen de stroom in? Dat is niet zomaar een gedachte. De nieuwste cijfers van de UNIZO KMO-Barometer laten er geen twijfel over bestaan: 2024 was een van de slechtste jaren van het afgelopen decennium. En alsof dat nog niet genoeg is, worden ondernemers steeds vaker als doelwit gezien in politieke en sociale debatten.
Een barometer vol onweer
Met een negatieve score van -12,0 procentpunt zet de UNIZO KMO-Barometer een alarmerende trend voort: dit is het dertiende kwartaal op rij dat zelfstandige ondernemers met pessimistische cijfers worden geconfronteerd. Waar liggen de pijnpunten? Economische onzekerheid, laattijdige betalingen en sombere toekomstverwachtingen wat betreft rendabiliteit voeren de lijst aan. Slechts twee andere jaren, 2020 en 2022, deden het slechter. 2024 zal voor veel ondernemers een jaar zijn om snel te vergeten.
Faillissementen en oneerlijke framing
Terwijl het aantal faillissementen de pan uit rijst, gaan alarmbellen in verschillende sectoren af. Volgens UNIZO-topman Danny Van Assche ontbreekt het ons land op dit moment aan daadkracht en realisme. “We zitten in een situatie waarin we broodnodige hervormingen nodig hebben om het land weer op de rails te krijgen. Maar in plaats daarvan richten vakbonden hun pijlen op ondernemers.”
Een pijnlijk voorbeeld? De socialistische vakbond ABVV stelt dat de oplopende pensioenuitgaven te wijten zijn aan de verhoging van zelfstandigenpensioenen. “Een totaal oneerlijke framing,” reageert Van Assche fel. Hij wijst erop dat zelfstandigenpensioenen in 2021 gemiddeld €884 per maand bedroegen. “Stel je voor dat dit het pensioen van een werknemer zou zijn—het kot zou te klein zijn.”
Hoewel de pensioenen van zelfstandigen nu op dezelfde manier berekend worden als die van werknemers, blijven de uitgaven voor werknemerspensioenen drie keer zo snel stijgen. “Stop met zelfstandigen de schuld te geven voor budgettaire problemen,” benadrukt Van Assche.
Loonstijgingen? Geen ruimte, zegt de Nationale Bank
Ondernemers worden ook onder druk gezet om loonstijgingen door te voeren. Maar hier is de boodschap van de Nationale Bank glashelder: er is de komende drie jaar geen ruimte voor loonsverhogingen bovenop de index. Toch lijkt de realiteitszin bij sommige partijen te verdwijnen. Van Assche: “Zonder schaamte wordt gekeken naar ondernemers als melkkoeien, terwijl meer dan de helft van de werkgelegenheid in ons land afhankelijk is van kmo’s. Als ondernemers afhaken, ziet het er voor iedereen slecht uit.”
Wat zegt de barometer precies?
De UNIZO KMO-Barometer, die sinds 1987 wordt opgesteld, is een betrouwbare graadmeter voor de gezondheid van Vlaamse kmo’s. De cijfers voor het vierde kwartaal van 2024 komen uit een online bevraging van 631 ondernemers, uitgevoerd begin december. Met negen indicatoren wordt de algemene conjunctuur gemeten. Elke score onder nul, zoals nu het geval is, wijst op een negatief evoluerende conjunctuur. De foutenmarge? 3,9%.
Conclusie: tijd voor actie, niet voor beschuldigingen
Het is duidelijk: de zelfstandige ondernemer heeft het zwaar. Meer steun, minder obstakels, en vooral eerlijke framing zijn nodig om de motor van onze economie niet te laten stilvallen. Zoals Danny Van Assche treffend stelt: “Als niemand nog het risico wil nemen om te ondernemen, ziet de toekomst er voor ons allemaal somber uit.”
