KMO-IMPACT: OPVOLGEN Sinds 1 september 2026 staat ecocide in het nieuwe Strafwetboek. Het is geen etiket voor elke milieu-inbreuk. Wel een zwaar misdrijf wanneer een onwettige handeling of nalatigheid bewust ernstige, grootschalige en langdurige milieuschade veroorzaakt. Voor bedrijven met milieurisico’s wordt een werkend beheersysteem daarmee deel van de strafrechtelijke risicobeheersing.
Wanneer is er sprake van ecocide?
Artikel 94 van Boek II omschrijft ecocide als het opzettelijk plegen — door handelen of nalaten — van een onwettige daad die ernstige, grootschalige en langdurige milieuschade veroorzaakt, met kennis van die schade. Die drie elementen moeten samen bewezen worden. Een gewone administratieve tekortkoming, een eenmalig technisch incident of schade zonder die uitzonderlijke ernst valt daar niet onder.
De strafbaarstelling is bovendien beperkt tot inbreuken op federale of internationaal bindende regels die de federale overheid binden, of tot handelingen die niet in België te lokaliseren zijn. Concreet gaat het onder meer om schade in of op de Noordzee en schade door ioniserende straling of radioactief afval. De meeste regionale milieuinbreuken vallen daarbuiten en blijven onder gewestelijke milieuregels.
Ecocide is een misdrijf van niveau 6. Voor natuurlijke personen staat daarop een gevangenisstraf van vijftien tot twintig jaar. Voor rechtspersonen bedraagt de hoofdgeldstraf 1,2 tot 1,6 miljoen euro. Daarnaast kunnen vergunningen, financiering, verzekerbaarheid, klantrelaties en reputatie geraakt worden. Vervolging van de vennootschap sluit persoonlijke aansprakelijkheid niet uit.
Waar zit het risico op de werkvloer?
Volgens het VBO ontstaat het grootste risico vaak wanneer een bekend signaal — een lek, aanhoudende emissie, gebrekkige opslag, een falende veiligheidsbarrière of herhaalde afwijking — niet wordt onderzocht, niet wordt opgevolgd of niet tot het juiste beslissingsniveau doordringt. Installaties met gevaarlijke stoffen, afvalstromen, water- of bodemrisico’s, maritieme activiteiten, infrastructuurprojecten en ketens met kritieke onderaannemers vragen daarom verhoogde waakzaamheid.
De raad van bestuur moet erop toezien dat materiële milieurisico’s in kaart staan, dat kritieke preventie-investeringen niet zonder onderbouwde beslissing worden uitgesteld, en dat ernstige signalen tijdig escaleren. Een ESG-rapport achteraf vervangt geen controle tijdens de exploitatie.
Vier concrete checks
Het VBO somt vier acties op die bedrijven meteen kunnen zetten. Maak, voor zover mogelijk, een actueel overzicht van vergunningen, exploitatievoorwaarden, controleverplichtingen en verantwoordelijkheden per site. Zorg dat escalatie bij ernstige incidenten duidelijk is: stillegging, indamming, technisch onderzoek, melding en herstel. Documenteer kritieke signalen, besluiten en corrigerende maatregelen. Herbekijk waar nodig contracten met kritieke onderaannemers op informatie-, audit-, kennisgevings- en samenwerkingsplichten.
Wat betekent dit voor uw bedrijf?
Voor wie: vennootschappen en bestuurders met milieurisico’s — zeker bij gevaarlijke stoffen, afval, water/bodem, infrastructuur, maritieme activiteiten of kritieke onderaannemers. Niet elke kmo zonder milieublootstelling. Federale ecocide-straf geldt niet automatisch voor elke regionale milieu-inbreuk.
Vanaf wanneer: sinds 1 september 2026 (inwerkingtreding nieuw Strafwetboek). Status: wet in werking.
Financiële impact: geldboete rechtspersoon 1,2–1,6 miljoen euro bij veroordeling voor ecocide; daarnaast mogelijke impact op vergunning, verzekering en krediet. Geen “gewone” boete voor elke milieu-inbreuk.
Wat moet u doen: actualiseer vergunningen en verantwoordelijkheden per site; maak escalatie bij ernstige incidenten helder; documenteer kritieke signalen en corrigerende maatregelen; check contracten met kritieke onderaannemers op informatie-, audit- en meldplicht.
Deadline: wet geldt al; geen aparte overgangstermijn in de VBO-tekst.
Nog niet duidelijk: hoe vaak parket en rechtbanken de lat van “ernstig, grootschalig en langdurig” in de praktijk zullen leggen; of gewesten een parallelle ecocide-strafbaarstelling invoeren.
