De toename van zonevreemde vergunningsaanvragen voor landbouwsites zet druk op grondbeschikbaarheid, jonge landbouwers en herbestemming van hoeves.
Elke dag worden 1,8 landbouwsites per dag zonevreemd vergund, blijkt uit gegevens van het Omgevingsloket. De trend is stijgend: in 2024 waren er 727 aanvragen en 420 vergunningen, tegenover 236 aanvragen en 167 vergunningen in 2019. Dat leidt tot een debat over hoe vrijgekomen agrarische sites en functiewijzigingen in landbouwgebied best worden geregeld.
Wat is er gebeurd
De cijfers van het Omgevingsloket tonen een toename van aanvragen en toegekende vergunningen voor zonevreemde functiewijzigingen van landbouwsites. Sectororganisaties zoals Boerenbond en Groene Kring hebben voorstellen uitgewerkt om landbouwgebruik en rechtszekerheid te beschermen. Ook natuurorganisaties hebben steun betuigd voor maatregelen die open ruimte behoeden.
Wat verandert er concreet
De discussie spitst zich toe op drie concrete punten uit het voorstel van Boerenbond:
- voorrang voor landbouwers bij de aankoop van vrijgekomen hoeves, om jonge boeren kansen te geven;
- als een hoeve geen landbouwpotentieel meer heeft, kan de woonfunctie veranderen naar een gewone woning, maar eerst moet de bijhorende landbouwgrond zoveel mogelijk naar actieve boeren gaan; er wordt ook ingezet op ontharding en op maatregelen zodat de nieuwe woning de bedrijfsvoering rondliggende landbouwbedrijven niet belemmert;
- als functiewijziging niet mogelijk is, moet de vertrekkende landbouwer correct vergoed worden; die vergoeding kan door de overheid gefinancierd worden of gedeeltelijk via een bijdrage van nieuwe bewoners die via functiewijziging een hoeve tot woonfunctie maken.
Daarnaast blijkt uit de input dat nieuwe bewoners soms procedures opstarten tegen normale landbouwactiviteiten, wat de druk op agrarische bedrijven verhoogt.
Wie merkt dit
- actieve landbouwers en jonge boeren die op zoek zijn naar grond en bedrijfsvastgoed;
- eigenaren van vrijgekomen hoeves en gronden;
- nieuwe bewoners die een hoeve willen omzetten naar een gewone woning;
- beleidsmakers en vergunningverleners die kaders en mogelijk flankerend beleid moeten uitwerken.
Wat kunt u als ondernemer doen
- Controleer de cijfers van het Omgevingsloket om na te gaan hoeveel aanvragen en vergunningen in uw regio voorkomen.
- Breng in kaart of een vrijgekomen hoeve op uw grondgebied landbouwpotentieel heeft. Als dat zo is, overweeg prioriteitsscenario’s voor aankoop door landbouwers.
- Als u een hoeve wil overnemen of verkopen, beoordeel vroeg of een functiewijziging mogelijk is en welke gevolgen dat heeft voor de bijhorende landbouwgrond en voor eventuele vergoedingen.
- Volg het lopende debat in het Vlaams Parlement en de voorstellen van sectororganisaties; wijzigingen in beleid of heffingen kunnen invloed hebben op grondprijzen en vergunningsvoorwaarden.
Samengevat: 1,8 landbouwsites per dag zonevreemd vergund is geen anekdote maar een trend met directe gevolgen voor grondbeschikbaarheid, de doorstroming naar jonge landbouwers en de aanpak van functiewijzigingen van hoeves. Wie actief met grond en bedrijfsgebouwen werkt, doet er goed aan de cijfers en beleidsvoorstellen nauwgezet te volgen.
